HOME

SYMBOLIEK IN DE BIJBEL

VOORWOORD

HOOFDSTUK I:
01. Feiten of symboliek?
02. Schrijvers en schriftgeleerden
03. Werkelijkheid en fictie
04. Israël en Heilig Land
05. Het toneelstuk

HOOFDSTUK II
01. Beeldspraak
02. Gelijkenissen
03. Macrokosmos is microkosmos
04. Zo vader, zo zoon
05. Van de eerste tot de laatste Adam
06. Gelijktijdigheid
07. De nieuwe tijd

HOOFDSTUK III:
01. Elementaire en etnische symboliek
02. Elementaire ideeën
03. Getallen als elementaire ideeën
04. Volkssymboliek
05. Geleende volkssymboliek
06. Symbolische velden

NAWOORD

AFBEELDINGEN
Afbeelding 1
Afbeelding 2
Afbeelding 3



SYMBOLIEK in de Bijbel

VOORWOORD

Niemand kan ontkennen dat de Bijbel, ooit getooid in leren boekband en met gouden versierselen, van grote invloed was op onze Westerse beschaving. Tot nog niet zo lang geleden ontbrak het boek in geen enkel gezin. Maar tijden veranderen. De laatste jaren lijkt de westerse Kerk haar greep op de massa te verliezen, en rijzen er meer en meer bezwaren om de Heilige Schrift in letterlijke zin op te vatten. Onze kritische blik ontdekte steeds meer haken en ogen aan de inhoud, met als gevolg dat het Boek der boeken in menig huiskamer naar de bovenste plank van de boekenkast verhuisde, of nog verder weg: in de vuilnis-bak.

Iedere generatie vergaart nieuwe inzichten en ons taalgebruik verandert in de loop der jaren. Om die reden werd de inhoud van de Heilige Schrift ettelijke keren door modernere edities vervangen, in de hoop de tekst voor een zo breed mogelijk publiek aantrekkelijk en toegankelijk te houden. Maar kennelijk werd het tegenovergestelde effect bereikt. Door om de zoveel jaar van alles aan de tekst bij te schaven, verandert er niets aan de opvatting dat de geschiedenis van Israël waar gebeurd is, en een letterlijke uitleg van de Bijbel de enig juiste zou zijn. En hier ligt nu juist de oorzaak van het probleem. Lezers kunnen zich niet langer verenigen met een letterlijke interpretatie, omdat deze allesbehalve geloofwaardig overkomt. Het uitblijven van bewijsmateriaal over het oude Israël doet de deur dicht, en is voor velen voldoende om afstand te nemen van hun geloof.

Een symbolische uitleg blijft dan over. De latere samenstellers van de Geschriften lijken helaas weinig begrepen te hebben van de symboliek, die door alle moderne aanpassingen steeds verder werd versluierd, en naar de achtergrond verdween.
Proberen we echter de metaforische betekenis weer boven tafel te krijgen, voor zover dit nog mogelijk is, dan blijken de puzzelstukjes op zijn plaats te vallen, en openbaren zich aloude ideeën en principes die in ieder geval logisch te begrijpen zijn, en zelfs bij buiten-Bijbelse bronnen zijn te verifiëren. En wie weet, wordt de Bijbel hierdoor weer interessant genoeg om zich erin te verdiepen.

De bezwaren tegen een letterlijke interpretatie komen niet zomaar uit de lucht vallen, want er bestaan zo langzamerhand genoeg argumenten om te twijfelen aan de realiteit van de verhalen. Is het soms niet uiterst dubieus, dat de historiciteit van het oude Israël nog steeds niet kan worden bewezen? En dit na jarenlang speurwerk van archeologen en andere wetenschappers. Hoe langer bewijzen uitblijven, hoe meer een metaforische uitleg van de Bijbel in beeld komt.
Het Boek der boeken zou zich trouwens in weinig opzicht onderscheiden van een geschiedenisboek als het niét vol zou staan met metaforen, gelijkenissen (analogieën) en ander zinnebeeldig taalgebruik. Feiten horen thuis bij de wetenschap; symboliek bij religie en de Heilige Schrift zal daar geen uitzondering op zijn. Dat beeldspraak, en symboliek een voorname rol spelen in de Geschriften, blijkt uit meerdere fragmenten die ons hier nadrukkelijk op wijzen. Hieronder een paar voorbeelden.

Gl.04:22- 
Er staat immers geschreven, dat Abram twee zonen had, één bij de slavin en één bij de vrije. (…) Dit is iets, waarin een diepere zin ligt.

Ps.78:01-                    
Wend het oor, mijn volk, tot mijn leer neigt uw oor tot de woorden van mijn mond. Ik wil mijn
mond tot een spreuk opendoen. Ik wil aloude verborgenheden verkondigen.

Mc.04:11-      
En Hij zeide tot hen: U is gegeven het geheimenis van het Koninkrijk Gods, maar tot hen, die
buiten staan, komt alles in gelijkenissen, dat zij ziende niet zien en bemerken en horende horen
en niet verstaan, opdat zij zich niet bekeren en hun vergeven worde.

Jh.16:25-       
Dit heb Ik in beelden tot u gesproken; er komt een ure, dat Ik niet meer in beelden tot u zal
spreken, maar u vrijuit over de vader spreken zal.

Ef.03:03-                    
(…) dat mij door openbaring het geheimenis bekend gemaakt is, gelijk ik boven in het kort
daarvan schreef. Daarnaar kunt gij bij het lezen u een begrip vormen van mijn inzicht in het
geheimenis van Christus, dat ten tijde van vroegere geslachten niet bekend is geworden aan de
kinderen der mensen, zoals het nu door de Geest geopenbaard is aan de heiligen (...).


Hd.08:29-      
En de Geest zeide tot Filippus: Treed toe en voeg u bij deze wagen. En Filippus liep snel erheen en hoorde de profeet Jesaja lezen en zeide: Verstaat gij wat gij leest? En hij zeide: Hoe zou ik dit kunnen, als niet iemand mij de weg wijst?

Beeldspraak en symbolen waren bedoeld om geheimenissen te openbaren. Wie evenwel gefocust is op een letterlijke interpretatie, zal wellicht gemakkelijk over bovenstaande aanwijzingen heenlezen, en geen moeite doen de symboliek te ontcijferen. Voor degenen die op zoek zijn naar de diepere boodschap ligt dit anders.
De eerste vragen die bij hen opkomen zijn, wanneer hebben we überhaupt te maken met symboliek in de Bijbel, en hoe kunnen we die ontcijferen? Als het om spreuken en gelijkenissen gaat, wordt dit meestal wel aangegeven, hoewel de betekenis ervan niet altijd even helder is. Maar hoe zit het met de overige beeldspraak? Hoe valt die te determineren? Een simpel antwoord zou zijn, door haar te scheiden van de feitelijke gegevens. Maar zo eenvoudig ligt het niet, want de kwestie is nu juist dat feitelijk materiaal over een bestaan van het oude Israël en haar meest prominente leiders ontbreekt. In deze publicatie worden enkele handvatten aangereikt om deze vicieuze cirkel te doorbreken.

Dat we bij een onderscheid tussen feiten of symboliek gemakkelijk op het verkeerde been worden gezet, illustreren de volgende twee voorbeelden.


Ga verder met inleiding »